kajak z żaglem i podpórką

| 12/05/2005 | 0 Komentarzy

Kajakarstwo to sport piękny, lecz nieco męczący. Nic dziwnego więc, że od samego początku europejskiego zainteresowania kajakami i kanadyjkami próbowano wyposażać je w pomocnicze ożaglowanie – zgodnie z zasadą żegluj kiedy możesz, wiosłuj kiedy musisz”.

Kajak żaglowy z 1876 roku

Kajak żaglowy z 1876 roku

Z czasem powstała cała rodzina łodzi, zwanych umownie “kajakami żaglowymi”- o wąskich kadłubach i dość niskim ożaglowaniu. Ukoronowaniem tego nurtu stała się klasa regatowa International Canoe, uchodząca za jedną z najszybszych i najbardziej wymagających od sternika. Łodzie te daleko jednak odeszły od kajakowego pierwowzoru… W latach powojennych kajaki żaglowe straciły na popularności na rzecz skiffów o szerszych kadłubach, kajaki z pomocniczym żagielkiem również spotykane są rzadziej niż ongiś. Faktem jest, że przydatność miniaturowego pędnika na niezbyt stabilnej platformie kajaka czy kanadyjki jest dość dyskusyjna.

Łódź klasy International Canoe

Łódź klasy International Canoe

Tymczasem jednak na świecie pojawił się nowy rodzaj łódki zbliżonej do kajaka, dużo lepiej nadający się do zastosowania pomocniczego żagla. Mowa o łodziach, wyposażonych w pomocniczy pływak równoważnikowy, zwanych po angielsku “outrigger canoe”. Oczywiście, jest to nowość tylko dla Europejczyków. W całym basenie Pacyfiku i większej części Oceanu Indyjskiego łodzie z wysięgnikiem używane są od wieków i stanowią tam podstawowy sprzęt pływający. Może najbardziej znane spośród tych tradycyjnych konstrukcji są długie łodzie wiosłowe z Hawajów, do dzisiaj startujące w bardzo widowiskowych regatach. Zapewne to pod ich wpływem powstały współczesne morskie kajaki z wysięgnikiem. Budowane z najnowocześniejszych tworzyw, lekkie i doskonale wyprofilowane, są powszechnie używane na Hawajach, w Australii, Nowej Zelandii, Kalifornii.

Elastyczne belki łączące kadłub z pływakiem

Elastyczne belki łączące kadłub z pływakiem

Jako wiosłowy kajak morski, jest to doskonała konstrukcja. Nie występują w niej kłopoty ze statecznością, ryzyko wywrotki jest minimalne, kadłub może być węższy niż w zwykłych kajakach, co oznacza zwykle mniejsze opory i lepsze zachowanie na fali. Elementem niepokojącym dla Europejczyka może być asymetria układu kadłub-pływak. Dlaczego tylko jeden pływak a nie dwa? Odpowiedź jest prosta. W przypadku zastosowania dwóch pływaków umieszczonych symetrycznie po obu stronach kadłuba łódź dużo gorzej zachowywałaby się na fali. W dolinie fali pływaki byłyby nadmiernie zanurzone, a na wierzchołku kajak traciłby stateczność. Dla łodzi wiosłowej dużo korzystniejszym układem jest pojedynczy pływak stabilizujący, tym bardziej, że z pewnością będzie on lżejszy niż układ dwu pływaków.

Ciekawym elementem tradycyjnych i nowoczesnych łodzi z wysięgnikiem jest rozwiązanie belek łączących. Zawsze były one bardzo elastyczne, szczególnie wygięta łukowato belka rufowa. Dzięki temu uniknięto gwałtownych ruchów kadłuba na fali i związanych z nimi obciążeń konstrukcji. Sprężyste belki zostały bez zmian skopiowane we współczesnych łodziach, zmieniły się tylko zastosowane materiały. Ciekawostką jest, że i krajowcy na wyspach Pacyfiku docenili nowoczesne surowce. Ulubionym przez nich materiałem do elastycznego łączenia belek z kadłubem i pływakiem jest… guma z dętek samochodowych.

Łodzie z wysięgnikiem mają też swoją odmianę żaglową. Tutaj asymetria pomiędzy pływaniem na dwóch halsach jest bardziej kontrowersyjna niż przy wiosłowaniu. Na Filipinach i w Indonezji stosuje się więc żaglowe trimarany – łodzie z dwoma symetrycznymi wysięgnikami; na wyspach Mikronezji powstały wekslujące proa. Jednak na pozostałym obszarze Pacyfiku używane są właśnie asymetryczne, normalnie halsujące łodzie z pojedynczym wysięgnikiem.

Współczesna wersja "outrigger canoe"

Współczesna wersja "outrigger canoe"

Niektóre z nich to po prostu asymetryczne katamarany, w których pływak unosi na jednym z halsów dużą część ciężaru statku. Ciekawsze są jednak mniejsze jednostki, nawiązujące swą elastyczną konstrukcją do łodzi wiosłowych. Ich małe pływaki biorą niewielki udział w powstawaniu momentu prostującego, stanowią natomiast asekurację dla balastującej załogi. Łódź taka jest więc jednokadłubowym skiffem, wyposażonym w dodatkową “podpórkę”. Logicznym elementem konstrukcji są tu platformy do balastowania, umieszczone na obu burtach pomiędzy odpowiednio przedłużonymi belkami łączącymi.

Jako łódź żaglowa, polinezyjski “outrigger” łączy charakter pływania skiffów z wysięgnikami do balastowania ze stabilnością wielokadłubowców. To chyba najlepsze, co można powiedzieć o szybkiej żaglówce do przyjemnościowych pływań plażowych. Warto jeszcze dodać, że może to być łódka tania i dostępna, konstrukcyjnie zbliżona wszak do zwykłego kajaka.

W istocie, całkiem realna jest adaptacja pospolitego kajaka czy też kanadyjki w celu otrzymania szybkiej, sprawnej żaglówki. Załóżmy, że mamy zwykły, spacerowy kajak i chcemy przerobić go na “prawdziwy żaglowiec”. Wbrew pozorom, balastowanie przez załogę, nawet bez specjalnych platform, może zapewnić zupełnie wystarczający moment prostujący. Problem w tym, że dalekie wychylanie się za burtę wąskiego kajaka jest dość ekwilibrystyczną sztuką i grozi wywrotką w przypadku osłabnięcia lub odkrętki wiatru.

Koncepcja przebudowy typowego kajaka

Koncepcja przebudowy typowego kajaka

Zachowanie łodzi z podwójnym i pojedynczym pływakiem na fali

Zachowanie łodzi z podwójnym i pojedynczym pływakiem na fali

Do kajaka dodajmy więc niewielki, 10-kilogramowy pływak, umieszczony na 2-metrowym wysięgniku. Ciężar pływaka i wysięgnika niemal równoważy ciężar dwuosobowej załogi, siedzącej na półpokładzie – balastowanie staje  się więc spokojne i bezpieczne. Na drugim halsie jeszcze pewniejszym zabezpieczeniem jest wypór pływaka. Gdy pływak znajduje się po nawietrznej, maksymalny moment prostujący, wywołany jego ciężarem i balastowaniem załogi, wynosi około 80 kGm. Pozwala on na postawienie żagla o powierzchni 10m2 – imponującej jak na kajak. Aby uzyskać podobny moment prostujący na drugim halsie, balastowanie załogi należy wspomóc wyporem pływaka o wartości 20 kG. Stanowi to zaledwie 1/10 całkowitego ciężaru łodzi – widać więc, że pływak może być mały, smukły i stawiać minimalny opór, a i belki łączące nie są zbytnio obciążone. Cały zestaw – kajak, dźwigary, pływak i maszt – może z powodzeniem zmieścić się na dachu samochodu. Ster i miecz bez trudu zmieszczą się w bagażniku. Nad wodą zaś decydujemy, czy chcemy wiosłować, czy skorzystać z siły wiatru.

Oprócz adaptacji istniejących kajaków, warto byłoby może pomyśleć nad zaszczepieniem w Polsce specjalnie budowanych – wiosłowych i żaglowych – łodzi z wysięgnikiem. Wydaje się, że mogłyby one być ciekawą ofertą dla wypożyczalni plażowych, łącząc emocjonujący sposób żeglugi z dużym zapasem bezpieczeństwa.

Współczesna łódź z wysięgnikiem w stylu hawajskim

Współczesna łódź z wysięgnikiem w stylu hawajskim

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Żaglówka z bocznym pływakiem i platformami do balastowania

Żaglówka z bocznym pływakiem i platformami do balastowania

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Regaty hawajskich łodzi z bocznymi pływakami

Regaty hawajskich łodzi z bocznymi pływakami

 

 

 

 

 

 

 

Ilustracje pochodzą z archiwum autora

Tags: canoe, jacht, kajak, kanadyjka, kanoe

Category: Spis treści, Technika

Komentarze (0)

Trackback URL | Comments RSS Feed

Brak komentarzy.

Zostaw komentarz

WP Like Button Plugin by Free WordPress Templates